Dbaj o siebie i kupuj bezpiecznie. Pamiętaj, że #lepiejzdomu!

Wentylacja grawitacyjna - czym jest i jak działa?

W jaki sposób działa wentylacja grawitacyjna?

Planując budowę domu, należy zdecydować o sposobie wymiany powietrza w budynku. W tym artykule wyjaśnimy Ci, jak działa wentylacja grawitacyjna, czyli najstarsza metoda dostarczania świeżego powietrza do wnętrza, która wykorzystuje podstawowe prawa fizyki. Dowiedz się, na czym dokładnie ona polega, a także jakie ma wady i zalety.

W każdym budynku konieczna jest wymiana zużytego powietrza na świeże, czyli tego, które jest już nasycone dwutlenkiem węgla na to zawierające odpowiednią ilość tlenu. W ciepłych miesiącach można w tym celu po prostu wietrzyć mieszkanie, jednak zimą niezbędny do tego jest specjalny system wentylacyjny. Dzisiaj do wyboru są dwie metody wentylacji domu – grawitacyjna i mechaniczna.

Wentylacja grawitacyjna - czym jest?

Najprostszą odpowiedzią na pytanie, co to jest wentylacja grawitacyjna, jest stwierdzenie, że jest to system wymiany powietrza w budynku wykorzystujący naturalny przepływ powietrza pod wpływem różnicy temperatur panujących wewnątrz i na zewnątrz.

Z takimi instalacjami można się spotkać niemal we wszystkich starszych budynkach, ale także w nowoczesnych domach, ponieważ wielu inwestorów wciąż decyduje się zastosować u siebie to sprawdzone rozwiązanie.

W przeciwieństwie do nowocześniejszej metody, jaką jest wentylacja mechaniczna, naturalny system wymiany powietrza nie wymaga instalacji specjalnych wentylatorów wymuszających jego obieg. Do jego działania wystarczają standardowe przewody kominowe, a także zapewnienie odpowiednich warunków do tego, by świeże powietrze mogło swobodnie napływać do wnętrza.

Wentylacja grawitacyjna - kiedy warto ją zamontować?

Ze względu na prostotę działania i brak konieczności stosowania specjalnych urządzeń, wentylacja grawitacyjna (naturalna) jest wciąż najpopularniejszą metodą zapewnienia wymiany powietrza w budynkach w Polsce. Przewidują ją niemal wszystkie projekty domów jednorodzinnych, choć oczywiście są wyjątki. W domach energooszczędnych i pasywnych konieczne jest zamontowanie rozwiązań mechanicznych.

Wentylacja grawitacyjna jest dobrym sposobem na zapewnienie świeżego powietrza w domu, pod warunkiem, że jest prawidłowo wykonana. Warto się na nią zdecydować przede wszystkim wtedy, jeśli ważne są względy ekonomiczne – rozwiązanie to jest tańsze od wentylacji mechanicznej zarówno na etapie montażu, jak i późniejszej eksploatacji (wentylatory wymagają zasilania).

W niektórych przypadkach zastosowanie wentylacji grawitacyjnej jest wymagane przepisami – na przykład w budynkach ogrzewanych piecami o otwartej komorze spalania.

Wentylacja grawitacyjna - jak działa?

Nazwa sugeruje, że wentylacja grawitacyjna działa dzięki grawitacji. Rzeczywiście, jej działanie oparte jest na prostych prawach fizyki. Otóż do wymiany powietrza przy takim systemie dochodzi wyłącznie wtedy, gdy wewnątrz budynku temperatura jest znacznie wyższa od tej na zewnątrz. Dzięki różnicy ciśnień cieplejsze wnętrze „zasysa” chłodniejsze powietrze z zewnątrz do środka.

Ponieważ jest ono gęstsze, wypiera do góry to rzadsze i ciepłe, które uchodzi przewodami kominowymi na zewnątrz. W ten sposób w budynku dochodzi do bieżącej wymiany zużytego powietrza na świeże. Aby było to możliwe, muszą być spełnione jednak następujące warunki:

  • temperatura wewnątrz musi być wyższa od tej na zewnątrz o co najmniej 12oC,
  • w budynku powinny istnieć swobodne drogi napływu powietrza z zewnątrz (nieszczelne lub otwarte okna, albo specjalne nawiewniki) oraz drogi jego ujścia na zewnątrz (przewody kominowe oraz otwory wentylacyjne w pomieszczeniach).

Tylko przy spełnieniu powyższych warunków może dojść do odpowiedniej różnicy ciśnień, która wywoła tzw. cug.

W jaki sposób działa wentylacja grawitacyjna?

Jak zamontować wentylację grawitacyjną?

Najważniejszym elementem systemu wentylacji grawitacyjnej jest komin, którego lokalizację powinien przewidywać projekt domu. Zarówno sam komin, jak i cała instalacja wentylacyjna powinna natomiast spełniać wymagania techniczne określone w stosownych przepisach budowlanych. A jak w praktyce wygląda taka wentylacja grawitacyjna - jak zrobić kominy i kratki wentylacyjne?

Kominy wentylacyjne

Przede wszystkim budynek powinien mieć odpowiednią liczbę kanałów wentylacyjnych (kominów). Ich długość od kratki znajdującej się w pomieszczeniu do wylotu w dachu powinna mieć minimum 3 metry.

Pole przekroju kanału wywiewnego nie może być mniejsze niż 0,016 m². Nic nie stoi na przeszkodzie, by kanał wentylacyjny znajdował się w tym samym kominie, który służy do odprowadzania spalin – wówczas jednak musi być wykonany z odpowiednich materiałów.

Kratki wentylacyjne

Kratki wentylacyjne to nic innego jak osłony kanałów wywiewnych, czyli otworów w ścianie, którymi powietrze z wnętrza budynku jest odprowadzane do komina. Powinny być one zamontowane przy przewodach kominowych w takich pomieszczeniach jak kuchnia, łazienka, ubikacja oraz innych pomieszczeniach bez okien np. spiżarni.

W pokojach mieszkalnych nie robi się otworów wentylacyjnych, chyba że w pomieszczeniu znajduje się kominek. Najważniejsze jednak, by kratki znajdowały się w kuchni i łazience – wówczas cug będzie wyciągał na bieżąco do komina powietrze o brzydkim zapachu. Właśnie dlatego w kuchniach często stosuje się dwa otwory wentylacyjne, gdzie jeden jest połączony bezpośrednio z okapem.

Kratki wentylacyjne najczęściej umieszcza się na ścianie sąsiadującej z kominem w jak najwyższym punkcie, tuż przy suficie. W przypadku sufitów podwieszanych można się także spotkać z wentylacją grawitacyjną w suficie.

Elementy zapewniające swobodny przepływ powietrza

Aby wentylacja naturalna działała poprawnie, świeże powietrze powinno swobodnie napływać do budynku przez okna. Ponieważ zimą trudno je utrzymywać cały czas otwarte, powinny być one nieszczelne lub wyposażone w nawiewniki. Napływające przez okna powietrze powinno móc swobodnie dotrzeć do kratek wentylacyjnych, czyli na „trasie” od pokojów do kuchni i łazienki nie powinno napotkać żadnych przeszkód. W tym celu drzwi wyposaża się w specjalne otwory lub podcięcia wentylacyjne.

Koszt montażu wentylacji grawitacyjnej - czy to się opłaca?

Wentylacja grawitacyjna nie wymaga dużych inwestycji, tym bardziej że w przypadku wznoszenia nowego budynku wykonuje się ją niejako „przy okazji”. Największym wydatkiem jest budowa kominów, które dla domu jednorodzinnego zamykają się w cenie od 5 do 10 tysiącach złotych. Koszt kratek i nawiewników to góra 1500 zł.

Montaż wentylacji grawitacyjnej jest zdecydowanie tańszy od montażu systemu mechanicznego – nawet o 10-15 tys. zł, jeśli ma być to wentylacja z rekuperacją. Należy jednak zauważyć, że w przypadku wentylacji mechanicznej dochodzi do znacznie mniejszych strat ciepła (nawet o 30%), co przekłada się na niższe koszty ogrzewania budynku. W tym kontekście opłacalność wentylacji grawitacyjnej jest dyskusyjna.

W jakich warunkach można założyć wentylację grawitacyjną?

Warunki, w jakich można założyć wentylację grawitacyjną, określają przepisy prawa budowlanego. Chodzi o wspomniane wyżej Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie oraz normę PN-83/B-03430/Az3:2000 Wentylacja w budynkach mieszkalnych zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej – Wymagania.

Przede wszystkim grawitacja wentylacyjna w domu mieszkalnym powinna zapewniać odpowiednią ilość powietrza nawiewanego dla poszczególnych pomieszczeń. Minimalne wartości w tym zakresie prezentują się następująco dla przykładowych pomieszczeń:

  • kuchnia z oknem zewnętrznym wyposażona w kuchenkę gazową lub węglową: 70 m3/h,
  • kuchnia bez okna zewnętrznego wyposażona w kuchenkę elektryczną: 50 m3/h,
  • łazienka: 50 m3/h,
  • pokój mieszkalny oddzielony od łazienki, kuchni więcej niż dwojgiem drzwi: 30 m3/h,
  • w pomieszczeniu bez okien:15 m3/h.

Aby zapewnić właściwy nawiew powietrza wymagany przepisami, należy w razie potrzeby zastosować specjalne nawiewniki okienne. Według przepisów chodzi tu o okna, które mają współczynnik infiltracji powietrza mniejszy niż 0,3 m3/(m×h×daPa2/3).

Korzyści jakie daje wentylacja grawitacyjna

Do najważniejszych zalet wentylacji grawitacyjnej należy zaliczyć:

  • niski koszt montażu instalacji,
  • minimalne koszty związane z eksploatacją systemu (konieczne jest jedynie od czasu do czasu czyszczenie i kontrola przewodów wentylacyjnych),
  • bezgłośna praca,
  • działanie bez zasilania – wystarczają siły natury,
  • samoczynne działanie bez konieczności ingerencji maszyn lub człowieka.

Do zalet rozwiązania należy też zaliczyć fakt, że zastosowanie takiej instalacji zwykle nie wymaga zmian w projekcie budowlanym, ponieważ jest ona uwzględniania standardowo.

Wady wentylacji grawitacyjnej

Niestety pomimo wielu zalet wentylacja grawitacyjna ma też sporo wad. Do najważniejszych minusów rozwiązania zalicza się:

  • duże straty ciepła – od 20 do nawet 50%, co przekłada się na wyższe koszty ogrzewania domu,
  • działanie wentylacji tylko przy określonych warunkach (latem system nie działa),
  • nieprawidłowe działanie wentylacji przy nowoczesnych, szczelnych oknach – wymaga zastosowania nawiewników lub rozszczelniania okien nawet przy dużych mrozach,
  • zjawisko ciągu wstecznego – występuje przy zbyt szczelnych oknach i polega na napływaniu powietrza przez kominy do wnętrza budynku,
  • brak kontroli nad działaniem wentylacji – zależy ono głównie od warunków atmosferycznych. 

Co zrobić, gdy wentylacja grawitacyjna nie działa?

Prawidłowa wentylacja grawitacyjna powinna zapewniać bieżącą wymianę powietrza w budynku. O tym, że jej działanie jest wadliwe, świadczy np. utrzymujący się brzydki zapach w mieszkaniu, brak wystarczającej ilości tlenu objawiający się złym samopoczuciem mieszkańców, czy wreszcie wysoka wilgoć.

Z reguły problemy wynikają z prostych błędów ludzkich polegających na przykład na zaklejaniu kratek wentylacyjnych lub nierozszczelnianiu okien podczas dużych mrozów. Nieprawidłowe działanie wentylacji naturalnej może być również spowodowane zanieczyszczeniem kratek.

Jeśli problem nie wynika z powyższych błędów, które są dość łatwe do zlikwidowania, warto pomyśleć o zastosowaniu wentylacji hybrydowej. Polega ona na wzbogaceniu wentylacji grawitacyjnej wentylatorami wyciągowymi, które będą dodatkowo wspomagać przepływ powietrza. Ciąg może poprawić także specjalna nasada na komin obracana przez wiatr.

Wentylacja grawitacyjna - czy warto?

Tradycyjne rozwiązanie, jakim jest wentylacja grawitacyjna, powoli odchodzi do lamusa. Wszystko dlatego, że najnowsze przepisy dotyczące budowy nowych domów narzucają stosowanie przegród o wysokiej izolacyjności termicznej, która utrudnia prawidłowy przepływ powietrza z zewnątrz do wnętrza budynku. Nawet przy zastosowaniu nawiewników przy szczelnych oknach dochodzi także do zbyt dużych strat ciepła, co jest z kolei sprzeczne z ideą oszczędności energetycznej.

Mimo to montaż wentylacji grawitacyjnej jest tanim rozwiązaniem, które wciąż spełnia swoją funkcję wymiany powietrza w budynku zimą – w wielu przypadkach wymaga jednak dzisiaj zastosowania dodatkowych rozwiązań wspomagających jej działanie.

Autor artykułu

Podobne artykuły

Projekt domu
Projekt domu dla seniora
Ocieplenie i izolacja
Izolacja akustyczna – jak wygłuszyć strop?
Ogród i Taras
Jak zabezpieczyć taras na zimę?
17 września 2020 r. Ewelina Kocenda

Jak zabezpieczyć taras na zimę?

Projekt domu
Projekt domu dla seniora
Ocieplenie i izolacja
Izolacja akustyczna – jak wygłuszyć strop?
Ogród i Taras
Jak zabezpieczyć taras na zimę?
17 września 2020 r. Ewelina Kocenda

Jak zabezpieczyć taras na zimę?

Nowości w tej kategorii

Ocieplenie i izolacja
Izolacja akustyczna – jak wygłuszyć strop?
18 września 2020 r. Ewelina Kocenda

Izolacja akustyczna – jak zadbać o izolacyjność akustyczną w domu?

Izolacja akustyczna w ogromnej mierze wpływa na komfort mieszkania – pozwala...

Ocieplenie i izolacja
Co to jest paroizolacja?
19 sierpnia 2020 r. Klaudia Spurgiasz

Co to jest paroizolacja? Poznaj rodzaje i zastosowanie paroizolacji

Jeśli budujesz dom niskoenergetyczny lub pasywny, powinieneś wiedzieć, co to...

Ocieplenie i izolacja
Jaką izolację termiczną zastosować w swoim domu?
11 sierpnia 2020 r. Ewelina Kocenda

Jaką izolację termiczną zastosować w swoim domu?

Odpowiednio dobrana izolacja termiczna budynku to prosty sposób na niższe rachunki za ogrzewanie, ale nie tylko. Dzięki ni...

Ocieplenie i izolacja
Na czym polega izolacyjność termiczna?
28 lipca 2020 r. Ewelina Kocenda

Na czym polega izolacyjność termiczna?

Każdy, kto planuje budowę domu, powinien wiedzieć, co to jest izolacyjność termiczna. Najprościej tłumacząc, pojęcie to do...

Ocieplenie i izolacja
Izolacja akustyczna – jak wygłuszyć strop?
18 września 2020 r. Ewelina Kocenda

Izolacja akustyczna – jak zadbać o izolacyjność akustyczną w domu?

Izolacja akustyczna w ogromnej mierze wpływa na komfort mieszkania – pozwala...

Ocieplenie i izolacja
Co to jest paroizolacja?
19 sierpnia 2020 r. Klaudia Spurgiasz

Co to jest paroizolacja? Poznaj rodzaje i zastosowanie paroizolacji

Jeśli budujesz dom niskoenergetyczny lub pasywny, powinieneś wiedzieć, co to...

Ocieplenie i izolacja
Jaką izolację termiczną zastosować w swoim domu?
11 sierpnia 2020 r. Ewelina Kocenda

Jaką izolację termiczną zastosować w swoim domu?

Odpowiednio dobrana izolacja termiczna budynku to prosty sposób na niższe rachunki za ogrzewanie, ale nie tylko. Dzięki ni...

Ocieplenie i izolacja
Na czym polega izolacyjność termiczna?
28 lipca 2020 r. Ewelina Kocenda

Na czym polega izolacyjność termiczna?

Każdy, kto planuje budowę domu, powinien wiedzieć, co to jest izolacyjność termiczna. Najprościej tłumacząc, pojęcie to do...