Azbest – co to jest i dlaczego powinno się utylizować azbest?

Osoby planujące nową inwestycję budowlaną i wybierające właśnie projekt domu, na pewno do jego wzniesienia nie użyją materiałów zawierających azbest, ponieważ są one w Polsce zakazane od 1998 roku. Problem dotyczy zatem wyłącznie osób kupujących starsze domy, ponieważ to właśnie na nich można spotkać eternit, który wcześniej czy później będzie trzeba usunąć.

Azbest - co to jest?

Zacznijmy od wyjaśnienia, co to jest azbest. Otóż tym mianem określa się niektóre minerały krzemianowe, które zbudowane są z bardzo cienkich włókien - stosunek ich długości do szerokości przekracza 100:1. Ze względu na włóknistą budowę azbest odznacza się specyficznymi właściwościami:

• jest odporny na wysoką temperaturę i ogień (włókna ulegają zniszczeniu dopiero pod wpływem temperatury 700^oC), 
• słabo przewodzi ciepło, dlatego wykazuje właściwości termoizolacyjne,
• jest odporny na działanie czynników chemicznych,
• jest elastyczny i wytrzymały na rozciąganie.

Te specyficzne właściwości zadecydowały o powszechnym stosowaniu azbestu w budownictwie i przemyśle. Jego wydobywanie na masową skalę rozpoczęło się jeszcze w XIX wieku i zajmowały się tym głównie Kanada oraz były Związek Radziecki, w których występowały największe złoża azbestu.

Najczęściej wykorzystywane były trzy rodzaje azbestu:

• azbest chryzotylowy – inaczej azbest biały, który jest włóknistą odmianą serpentynitu i ma najcieńsze włókna; zawiera go eternit, czyli popularne kiedyś płyty azbestowo-cementowe stosowane do pokrycia dachów,
• azbest niebieski (krokidolit) – uważany za najbardziej szkodliwy i rakotwórczy,
• azbest amozytowy (brązowy) – jest podobnie niebezpieczny jak niebieski.

W Polsce największym problemem jest zawierający azbest eternit, którym masowo były pokrywane dachy i elewacje domów jednorodzinnych i budynków gospodarczych głównie w latach 1950-1980. Jeszcze kilka lat temu szacowano, że na terenie naszego kraju nawet połowa wolnostojących budynków pokryta była dachem z eternitu.

Dlaczego azbest jest niebezpieczny dla zdrowia?

W drugiej połowie XX wieku liczne badania wykazały, że azbest jest rakotwórczy i powoduje wiele innych, zwykle nieuleczalnych schorzeń. Najczęściej wywołane przez azbest choroby to:

• nowotwory oskrzeli i płuc (najgroźniejszy jest międzybłoniak opłucnej),
• pylica azbestowa,
• azbestoza (inaczej śródmiąższowe zwłóknienie tkanki płucnej),
• przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli.

Szkodliwość azbestu wynika z budowy jego włókien – mają one średnicę cieńszą nawet 4 razy od włosa, dlatego bez przeszkód wnikają do układu oddechowego człowieka. Większe włókna są skutecznie wydalane przez organizm za pomocą rzęsek.

Groźne są przede wszystkim te najcieńsze, o grubości mniejszej niż 3 mikrometry i długości większej niż 5 mikrometrów, ponieważ one trwale osadzają się w płucach, uszkadzając ich tkankę. Uszkodzenie następuje powoli – pierwsze objawy choroby często pojawiają się bowiem dopiero po 20-30 latach od kontaktu człowieka z azbestem.

Warto mieć świadomość, że nie każdy dach pokryty eternitem wywołuje choroby. Kiedy azbest jest groźny dla zdrowia człowieka? Przede wszystkim wtedy, kiedy włókna azbestu dostaną się do powietrza, a więc np.:

• w czasie produkcji materiałów azbestowych, 
• w wyniku korozji płyt azbestowo-cementowych,
• podczas demontażu azbestu, gdy dochodzi do jego mechanicznego kruszenia i łamania.

W Polsce od 1998 roku obowiązuje zakaz stosowania materiałów zawierających azbest – ustawa wprowadzająca taki zakaz została uchwalona dnia 19 czerwca 1997r. Od 2009 roku natomiast realizowany jest rządowy Program Oczyszczania Kraju z Azbestu, który zgodnie z założeniami powinien zakończyć się do 2032 roku całkowitym wyeliminowaniem wyrobów azbestowych z budynków.

Jak rozpoznać azbest?

Wyroby azbestowe spotkać można w Polsce wyłącznie w starszych budynkach, głównie tych z lat 70. i 80. ubiegłego wieku, ale także w niektórych domach z lat 90. Kupując dom z rynku wtórnego, warto więc wiedzieć, jak rozpoznać azbest.

Jak wygląda azbest? Jeśli chodzi o materiały budowlane zawierające ten szkodliwy składnik, mają one szary kolor. Poza tym bardzo trudno wymienić inne cechy wyróżniające takie wyroby, ponieważ charakterystyczne dla azbestu włókna są widoczne w zasadzie tylko pod mikroskopem. Azbest potrafi jednak rozpoznać fachowiec z dziedziny budownictwa, którego warto poprosić o pomoc w razie wątpliwości.

Z pewnością warto zachować czujność w przypadku kilku typowych rodzajów materiałów, jakie były kiedyś wytwarzane z użyciem azbestu. Chodzi tutaj głównie o eternit, który występuje pod dwiema postaciami:

• jako płyty faliste – stosowane one były niemal wyłącznie jako pokrycia dachowe,
• jako płyty płaskie – najczęściej mające kształt rombów (tzw. płyty karo), które używane były do pokrywania dachów i elewacji budynków.

Warto wiedzieć! Aktualnie w sprzedaży są płyty włókno-cementowe zwane eurofalą, które są łudząco podobne do eternitu, ale nie zawierają azbestu. Rozróżnienie tych dwóch materiałów bez pomocy fachowca jest bardzo trudne.

Gdzie można znaleźć azbest?

Najczęściej można spotkać azbest na dachu, ale tak naprawdę był on wykorzystywany do wyrobu wielu różnych innych elementów dla budownictwa i przemysłu. Poniżej wymieniamy najważniejsze miejsca, gdzie występuje azbest.

Azbest w budownictwie występuje głównie w takich elementach jak:

• płyty płaskie i faliste azbestowo-cementowe - eternit dachowy i płyty elewacyjne,
• płyty balkonowe,
• płytki podłogowe (azbest łączony był z PVC),
• rury kanalizacyjne, 
• przewody kominowe i wentylacyjne,
• klapy przeciwpożarowe.

Azbest w przemyśle stosowany był natomiast do:

• termoizolacji i izolacji elektrycznych urządzeń grzewczych (np. w wagonach tramwajowych),
• budowy kominów w elektrociepłowniach i elektrowniach,
• produkcji tkanin wygłuszających hałas,
• produkcji tkanin oraz otulin termoizolacyjnych i ogniochronnych,
• tworzenia zabezpieczeń przeciwogniowych,
• wytwarzania wyrobów ciernych np. taśm hamulcowych,
• do produkcji masek przeciwpyłowych i przeciwgazowych (azbest znajdował się w filtropochłaniaczach).

Zacznijmy od tego, do kiedy trzeba usunąć azbest z budynku. Jak już wspomnieliśmy wyżej, program rządowy zakłada likwidację dachów z eternitu do roku 2032. O przystąpieniu do programu decyduje gmina, która może na jego realizację pozyskać fundusze z NFOŚiGW i przeznaczyć je na dotacje dla swoich mieszkańców na wymianę dachu z eternitu.

Warto też wiedzieć, że gminy od wielu lat mają obowiązek sporządzania inwentaryzacji budynków zawierających materiały zawierające azbest wraz z oceną ich stanu technicznego. Na tej podstawie powinny indywidualnie szacować termin, w jakim powinny być usunięte dane pokrycia z eternitu lub inne elementy azbestowe.

Nieuszkodzony eternit tak naprawdę bowiem nie jest szkodliwy – w pierwszej kolejności należy demontować zniszczone dachy. Nie zawsze zatem azbest na dachu sąsiada oznacza zagrożenie dla zdrowia. Jeśli jednak jest poważnie uszkodzony lub co gorsza, sąsiad składuje zniszczony eternit w ogrodzie, powinno się ten fakt zgłosić do odpowiednich organów, ponieważ niewłaściwe składowanie azbestu jest karane grzywną nawet do 20 tys. zł.

Jeśli chodzi o usuwanie azbestu z dachu lub elewacji budynku, nie wolno tego robić samodzielnie (grozi za to kara grzywny lub nawet areszt). Mogą tym się zajmować wyłącznie wyspecjalizowane firmy, które zajmują się również wywozem i utylizacją materiałów.

Nie trzeba się zatem martwić, gdzie oddać azbest, ani co z nim zrobić – na własną rękę po prostu nie wolno go ruszać, ponieważ właśnie podczas jego demontażu staje się on niebezpieczny dla zdrowia. A jak utylizuje się azbest? Otóż wywozi się go do specjalnych składowisk, gdzie po zmoczeniu i owinięciu folią zakopuje się w ziemi na głębokości około 3 metrów.

Czym jest subit i jak go usunąć ze starej posadzki?

Utylizacja azbestu – cena

Firmy usuwające azbest i zajmujące się jego utylizacją świadczą swoje usługi odpłatnie. W 2021 roku za demontaż i wywóz eternitu z dachu zapłacimy około 15-20 zł za m2 pokrycia. Czasami koszt usługi wyceniany jest za tonę materiału. Jeśli chodzi o to, ile kosztuje tak wyceniana utylizacja eternitu - cena za tonę usuniętego azbestu to około 250 -300 zł.

Z pewnością warto więc skorzystać z dotacji, dzięki której można otrzymać zwrot kosztów takiej inwestycji na poziomie od 40 do nawet 100%. Należy jednak pamiętać, że dofinansowanie nie pokryje kosztów nowego pokrycia dachowego.

Chcąc usunąć azbest, warto w pierwszej kolejności udać się do urzędu gminy i dowiedzieć o możliwości dofinansowania. W urzędzie otrzymasz także listę firm uprawnionych do wykonywania takich prac.